ÂM NHẠC & CẢM NHẬN

WE ARE THE WORLD

Khi bài hát cất tiếng vì nhân loại

✧ Bối cảnh lịch sử & sự ra đời của “We Are the World”

Ethiopia – một đất nước bị tàn phá bởi 20 năm nội chiến – vào năm 1984–1985 lâm vào nạn đói khủng khiếp với khoảng một triệu người tử vong. Khi nói đến Ethiopia là nói đến hạn hán, mất mùa, nói đến đói khát và bệnh tật. Khi nhắc tới Ethiopia năm 1985 là nói đến sự dã man phung phí tiền bạc của chính quyền Marxist vào vũ khí thay vì thuốc men và thực phẩm cho người dân vốn muôn đời sống trong lầm than.

Chứng kiến các biến cố và tình cảnh đau thương qua tin tức hàng ngày, nhà hoạt động xã hội Harry Belafonte theo bước chân của Bob Geldof nảy sinh ý tưởng thực hiện một buổi hoà nhạc và đã nhờ tới quan hệ rộng của ông bầu Ken Kragen (chủ sở hữu công ty Quản lý Nhân sự và Sản xuất phim truyền hình). Ken Kragen bắt đầu chia sẻ với Lionel Richie – một trong các khách hàng của mình. Lionel Richie và vợ rủ theo Stevie Wonder – người nghệ sĩ mù trứ danh được Tổng thống Obama vinh danh người hùng âm nhạc qua giải thưởng cao quý Gershwin của Thư viện Quốc hội Mỹ dành cho nhạc Pop.

Ý tưởng từ một buổi hòa nhạc thu góp tiền cứu trợ dần chuyển thành ý tưởng ghi đĩa bán, cuối cùng tập hợp được 45 ngôi sao ca nhạc lừng danh của nước Mỹ với tên gọi “USA for Africa” (United Support of Artists for Africa) cùng nhau ghi âm thâu đêm 28 tháng 01 năm 1985 – đúng ngày trao giải âm nhạc American Music Awards. Mọi người vào vị trí ghi hình từ 10g30 và buổi ghi hoàn tất lúc 8g sáng hôm sau.

We Are The World – USA for Africa (1985)

♪ Điệp khúc & thông điệp: “We Are the World”

Chorus – English

We are the world, we are the children We are the one to make a brighter day so let's start giving There's a choice we're making We're saving our own lives It's true we'll make a better day, just you and me...

Diễn giải tiếng Việt

“…Chúng ta cùng chung một thế giới, chúng ta cùng là anh em. Chúng ta chính là những người phải làm cho ngày đời tươi sáng hơn, vì thế hãy bắt tay cùng chung lo. Chúng ta chỉ có một lựa chọn, chúng ta phải cứu cuộc đời của chính chúng ta. Đúng vậy, chỉ có bạn và tôi, chúng ta sẽ cùng tạo nên ngày đời tươi đẹp hơn…”

Điệp khúc nhấn mạnh rằng “thế giới” không phải là một thực thể trừu tượng ở đâu đó xa xôi, mà chính là bạn và tôi. Nếu chúng ta là “world”, thì trách nhiệm thay đổi thế giới không thể giao cho “ai đó” mà thuộc về từng người, từng tấm lòng cụ thể.

✎ Quá trình sáng tác & thu âm ca khúc

Michael Jackson và Lionel Richie cùng viết chung lời bài hát và điệu nhạc trong suốt một tuần tại nhà Michael. Mọi thứ đều nhanh chóng, khẩn trương, làm cả ngày đêm và hoàn thành lời và giai điệu từ ngày 21, bắt đầu ghi chặng sơ khởi ngày 22.

Ngày 24, nhà soạn nhạc kiêm nhà sản xuất Quincy Jones bắt đầu chuyển lời xướng dẫn của Richie và Michael cho các nghệ sĩ khác với tất cả tâm tư lo lắng, dặn dò sao cho các giai điệu ban sơ không lọt ra ngoài; và ngày 28 là buổi tổng ghi hình với đầy đủ các khuôn mặt nghệ sĩ, nhạc sĩ sáng chói của làng nhạc nước Mỹ.

Quincy Jones đứng ra thực hiện, sắp xếp từng lời ca cho từng người, từng cặp đôi. 21 người hát đơn ca theo lượt, 23 người đồng ca cùng với 7 nhạc công. Lionel Richie mở đầu, Bob Dylan và Ray Charles chốt đoạn kết, để tiếp lời cho toàn ban kết thúc bằng điệp khúc nhạt dần.

★ Lan tỏa toàn cầu & những tranh cãi

Mặc dù có các xung đột nội bộ và không tránh khỏi các chỉ trích của các cá nhân cũng như của nhiều nhà báo, nhà phê bình cho rằng bài hát cường điệu, vị kỷ hay không gợi lên được vấn đề nguyên nhân nạn đói, cho rằng Michael Jackson không nghiêm túc, “đánh lẻ”; cho rằng điệp khúc cứ như khẩu hiệu thương mại của Pepsi, v.v.; mặc dù có trích dẫn sai câu Kinh Thánh "As God has shown us by turning stones to bread", nhưng “We Are the World” vẫn cứ lan truyền rộng rãi với mục tiêu cao cả: góp tiền tiếp cứu nạn đói hoành hành tại châu Phi, cụ thể hơn là cho Ethiopia, Sudan...

Sáng ngày 05 tháng 04, lúc 10g25 (nhằm ngày thứ Sáu Tuần thánh) hơn 8000 đài phát thanh đồng loạt phát “We Are the World” trên khắp thế giới để đồng tỏ sự ủng hộ cứu giảm nạn đói ở Ethiopia. Công ty Muzak – chuyên cung cấp nhạc nền cho các công ty đại chúng với hơn 110 000 cửa hàng hoạt động kinh doanh trên khắp nước Mỹ – cũng cho phát vang “We Are the World”. Và khi bản nhạc được truyền tải đi, hàng trăm người dân New York hát theo trước ngưỡng nhà thờ Thánh Patrick.

Ngày thứ Ba, 07 tháng 03 năm 1985, chưa đầy một tuần sau khi phát hành, 800 000 đĩa single được bán sạch và sau đó nhanh chóng lên tới 1 triệu rưỡi, đứng đầu bảng xếp hạng Billboard Hot 100 trong tháng và giữ vị trí số 1 trong suốt ba tuần liền.

Các giải Grammy, American Music Award và một giải People's Choice cùng hàng loạt giải thưởng khác mà “We Are the World” đạt được như: Record of the Year, Song of the Year, Best Pop Performance by a Duo or Group with Vocal và Best Music Video – Short Form. Bài hát không chỉ đạt đỉnh cao tại Hoa Kỳ mà còn lan rộng ra ở vị trí hàng đầu tại các nước Úc, Pháp, Ireland, Ý, New Zealand, Hà Lan, Na Uy, Thụy Điển, Thụy Sĩ và Anh Quốc.

Không dừng lại ở đó, “We Are the World” còn kích thích nảy sinh các hoạt động tương tự mang tính tự phát nhằm quyên góp để giúp cứu nạn đói trên khắp thế giới. Và còn vô vàn các hoạt động từ thiện theo “We Are the World” diễn ra kéo dài đến thế kỷ 21. Kỷ niệm ngày sinh lần thứ 20 của ca khúc vào năm 2005, các đài phát thanh lại đồng loạt phát bài hát của tình nhân ái này. “We Are the World” thật sự đã đứng vững được trước thử thách của thời gian.

♥ “We Are the World 25” & Haiti năm 2010

Năm 2010, một lần nữa “We Are the World” tiếp tục thực hiện sứ mệnh ở thế kỷ tiếp theo, lần này để tiếp cứu hậu quả của trận động đất ngày 12 tháng 01 năm 2010 tại Haiti giết chết hơn 230 000 người với khoảng 300 000 thương vong, và làm khoảng 1,2 triệu người màn trời chiếu đất, theo báo cáo của chính phủ Haiti.

Ngày 01 tháng 02 năm 2010, một tốp nghệ sĩ cũ và mới – hơn 80 người – tề tựu trở lại tại chính studio ghi hình năm 1985 để thực hiện phiên bản mới phát hành ngày 12 tháng 02 năm 2010, có biến tấu và lồng thêm một đoạn rap theo Haiti. Với những tên tuổi như Barbra Streisand, Celine Dion, Drake, Enrique Iglesias, Pink, Toni Braxton, Jamie Foxx, Janet Jackson, Carlos Santana, Akon, v.v., những khuôn mặt gạo cội của cả hai thời điểm 1985 và 2010 đã đóng góp cả tâm hồn mình vào “We Are the World”.

Những cú lặp điệp khúc như “gào” lên một cách hết sức trữ tình. Từ “WE” diễn ra như để lôi cuốn thính giả vào làm một với làn sóng hoà chung trong tình người anh em. Ray Charles và Stevie Wonder – hai chàng nhạc sĩ mù – luôn trong phong thái hồ hởi hoà chung nhịp thật xuất sắc.

☼ “We Are the World” – hiểu đúng tinh thần & chiều sâu

“We Are the World” trên tinh thần của diễn biến không chỉ thuần nghĩa “Chúng ta là thế giới” một cách chung chung, hay “we are the children” cũng không thể được dịch một cách hồn nhiên “chúng ta là trẻ thơ”.

Trong tâm huyết của người Mỹ, khái niệm vô thần (atheism) là một khái niệm khá xa lạ với đời sống. Khẩu hiệu “In God We Trust” trên các đồng Dollar Mỹ (tiền cắc và tiền giấy) là một khẳng định Kitô hữu của người Mỹ. Theo dòng lịch sử văn hoá Kitô và theo ngữ cảnh của toàn văn “We Are the World” thì “we are the children” có thể hiểu là “chúng ta là con cái cùng một Cha trên Trời”, hay theo cách nói đại chúng hơn là “chúng ta là anh em của nhau”.

Quả vậy, vì là anh em nên bổn phận xây dựng thế giới này phải là của chúng ta – của bạn và của tôi, cho dù bạn là ai, cho dù tôi là ai. Chúng ta chỉ có một lựa chọn là phải cứu cuộc đời của chính chúng ta, làm cho thế giới tươi sáng hơn. Trong thuật ngữ “WE” – chỉ có YOU and ME, YOU and I – không có ngôi thứ ba.

Theo ý nghĩa này thì “We Are the World” = “Thế giới” là “Chúng ta – là Bạn và Tôi”, nên chúng ta không thể chờ đợi ai ngoài chính chúng ta – Bạn và Tôi – cùng nhau giải quyết để cuộc đời tươi đẹp hơn.

♬ Lời ca hai phiên bản 1985 & 2010

Phiên bản lời gốc “We Are the World” – 1985

[Lionel Richie] There comes a time when we heed a certain call

[Lionel Richie & Stevie Wonder] When the world must come together as one

[ Stevie Wonder] There are people dying

[Paul Simon] Oh, and it's time to lend a hand to life

[Paul Simon/Kenny Rogers] The greatest gift of all

[Kenny Rogers] We can't go on pretending day by day

[James Ingram] That someone, somehow will soon make a change

[Tina Turner] We're all a part of God's great big family

[Billy Joel] And the truth

[Tina Turner/Billy Joel] You know love is all we need

[Chorus:]

[Michael Jackson] We are the world, we are the children We are the ones who make a brighter day so let's start giving

[Diana Ross] There's a choice we're making we're saving our own lives

[Michael Jackson/Diana Ross] It's true we'll make a better day just you and me

[Dionne Warwick] Well, send'em you your heart so they know that someone cares

[Dionne Warwick/Willie Nelson] And their lives will be stronger and free

[Willie Nelson] As God has shown us by turning stone to bread

[Al Jurreau] And so we all must lend a helping hand

[Repeat Chorus]

[Bruce Springsteen] We are the world, we are the children

[Kenny Logins] We are the ones who make a brighter day so let's start giving

[Steve Perry] There's a choice we're making we're saving our own lives

[Daryl Hall] It's true we'll make a better day just you and me

[Michael Jackson] When you're down and out there seems no hope at all

[Huey Lewis] But if you just believe there's no way we can fall

[Cyndi Lauper] Well, well, well, let's realize that a change can only come

[Kim Carnes] When we

[Kim Carnes/Cyndi Lauper/Huey Lewis] stand together as one

[Chorus repeat and fading]

[Bob Dylan, Ray Charles, Stevie Wonder, Bruce Springsteen, James Ingram together]

We Are the World 25 – Phiên bản 2010 (Haiti)

[Justin Bieber] There comes a time When we hear a certain call

[Nicole Scherzinge, Jennifer Hudson & Justin Bieber] When the world must come together as one

[Jennifer Hudson] There are people dying

[Jennifer Nettles] And it's time to lend a hand to life The greatest gift of all

[Josh Groban] We can't go on Pretending day by day

[Tony Bennet] that someone, somehow will soon make a change

[Mary J Blige] We are all a part of God's great big family And the truth, you know love is all we need

[Chorus:]

[Michael Jackson] We are the world We are the children

[Michael Jackson and Janet Jackson] We are the ones who make a brighter day So let's start giving

[Barbra Streisand] There's a choice we're making We're saving our own lives It's true we'll make a better day Just you and me

[Miley Cyrus] Send them your heart So they'll know that someone cares

[Enrique Iglesias] so there cries for help will not be in vein

[Nicole Scherzinger] We can't let them suffer no we cannot turn away

[Jamie Foxx] Right now they need a helping hand

[Wyclef Jean] Nou se mond la We are the Children

[Adam Levine] We are the ones who make a brighter day so lets start giving

[Pink] There's a choice we're making We're saving our own lives

[BeBe Winans] It's true we'll make a better day Just you and me

[Michael Jackson] When you're down and out There seems no hope at all

[Usher] But if you just believe There's no way we can fall

[Celine Dion] Well, well, well, well, let us realize That a change can only come

[Fergie] When we stand together as one

[Chorus - All] We are the world We are the children We are the ones who make a brighter day So let's start giving

[Nick Jonas] Got to start giving

[All] There's a choice we're making We're saving our own lives

[Toni Braxton] It's true we'll make a better day Just you and me

[Mary Mary] We are the world We are the children

[Tony Bennet] Its for the children

[Isaac Slade] We are the ones who make a brighter day

[Toni Braxton] So lets start giving

[Lil Wayne] There's a choice we're making We're saving our own lives It's true we'll make a better day Just you and me

[Chorus - All] We are the world We are the children We are the ones who make a brighter day So let's start giving

[Akon] There's a choice we're making We're saving our own lives It's true we make a better day Just you and me

[T-Pain] We are the world We are the children We are the ones who make a brighter day So let's start giving

[Jamie Foxx imitating Ray Charles] Choice were making saving our own lives It's true we'll make a better day Just you and me

[Rap - LL Cool J, Will-I-Am, Snoop Dogg, Busta Rhymes, Swizz Beatz] We all need somebody that we can lean on when you wake up look around and see that your dreams gone when the earth quakes we'll help you make it through the storm when the floor breaks a magic carpet to stand on we are the World united by love so strong when the radio isn't on you can hear the songs a guided light on the dark road your walking on a sign post to find the dreams you thought was gone someone to help you move the obstacles you stumbled on someone to help you rebuild after the rubble's gone we are the World connected by a common bond Love the whole planet sing it along

[Chorus - All]

[Kanye West] Everyday citizens everybody pitching in

[Singing - Children & Wyclef Jean] Nou se mond la nou se timoun yo

[Will-I-Am] You and I You and I

[Kanye West] Uh, 12 days no water wishing will to live

[Will-I-Am] we amplified the love we watching multiply

[Kanye West] Feeling like the Worlds end we can make the World win

[Will-I-Am] Like Katrina, Africa, Indonesia and now Haiti needs us, the need us, they need us

[Chorus - All]

[Wyclef Jean] Haiti, Haiti, Ha, Ha, ha, ha, ha Haiti, Haiti, Ha, Ha, ha, ha, ha Haiti, Haiti, Ha, Ha, ha, ha, ha

Nguồn tham khảo

We are the world – khi bài hát cất tiếng vì nhân loại